Sinh học online, giải trí hài hước

Sự phức tạp trong biểu hiện gen

 1. Gen biến đổi (Modifier gene)
Các gen xác định có tính trạng hay không gọi là gen căn bản hay gen nền. Gen biến đổi là gen không biểu hiện kiểu hình riêng nhưng ảnh hưởng đến sự biểu hiện kiểu hình của các gen căn bản khác. 
Ví dụ: Ở bò, lông đều do gen trội S quy định, có đốm do gen lặn s. Bò có đồm hay lông đều không đốm là do gen căn bản quy định. Nhưng ở bò có đốm, đốm ít hay nhiều là do tác động của gen biến đổi. Số đốm ở chó cũng biểu hiện tương tự: Số đốm nhiều hay ít do gen biến đổi quy định.

2. Các tính trạng bị giới hạn bởi giới tính
Có những tính trạng mà gen của chúng chỉ biểu hiện ở một giới tính gọi là gen bị giới hạn bởi giới tính.  Ở đại gia súc có sừng có tính trạng quy định tiết sữa và quy định lượng mỡ trong sữa được biểu hiện ở tính cái. Tuy vậy các con bò đực cũng có gen quy định xác định lượng sữa và tỉ lệ mỡ trong sữa nhưng không được biểu hiện, và các gen này được truyền cho bò cái con. Do đó trong chọn giống bò sữa phải chọn bò đực mang các gen tạo sữa tốt để làm giống. Ở gà trống cũng vậy, chúng có mang gen tạo trứng nhiều hay ít, lớn hay nhỏ nhưng không biểu hiện. 

Nhiều tính trạng ở người cũng bị giới hạn bởi giới tính như gen tạo sữa không biểu hiện ở nam giới hay mọc râu hầu như không biểu hiện ở nữ giới.

3. Các tính trạng phụ thuộc vào giới tính
Có những tính trạng mà biểu hiện trội hay lặn phụ thuộc vào giới tính gọi là tính trạng có sự phụ thuộc vào giới tính. Ví dụ, ở đại gia súc có sừng, gen H quy định có sừng, gen h không sừng. Kiểu gen HH sẽ cho có sừng ở cả con đực và con cái, kiểu gen hh không có sừng ở cả hai giới. Tuy nhiên kiểu gen Hh quy định có sừng ở con đực còn quy định không có sừng ở con cái. 

Ở dê, tính trạng lông có xồm hay không cũng thuộc loại tính trạng biểu hiện phụ thuộc vào giới tính, con đực dị hợp có râu xồm nhưng con cái dị hợp không có râu xồm.

Ở người, hói đầu do gen B quy định. Kiểu gen dị hợp tử Bb quy định hói đầu ở nam nhưng ở phụ nữ không biểu hiện, Điều này giải thích vì sao ở phụ nữ ít hói đầu hơn ở nam.

Cần chú ý: Những ảnh hưởng của giới tính được nêu trên đây không liên quan đến các NST giới tính.

4. Độ thấm (Penetrance)
Khái niệm độ thấm hay độ thâm nhập được nêu ra để chỉ mức độ tham gia của các alen vào kiểu hình. Ví dụ, người có kiểu gen IAIOcó nhóm máu A thì IA có độ thấm 100%, còn IO thì 0% vì không "thâm nhập" vào kiểu hình. Trong trường hợp người có nhóm máu AB thì cả IA IB đều có độ thấm 100%.

Các gen có độ thấm khác nhau và độ thấm của gen còn phụ thuộc vào lứa tuổi. Những người mang gen epiloia, một bệnh di truyền, có người chết sớm, có người sống và có thể sinh con. Các gen không thấm vẫn được truyền thụ cho đời sau như các gen thấm hoàn toàn. 

Bệnh Alzheimer làm rối loạn trí nhớ, mất định hướng không gian, và thời gian, có biểu hiện ở người già trên 60 tuổi. Hiện nay đã xác đinh được bệnh do gen trội trên NST 14 quy định. Đây là trường hợp cho thấy gen có độ thấm sau 60 năm hoặc lâu hơn.

5. Độ hiện
Khái niệm độ hiện hay độ biểu hiện được dùng chỉ mức độ nhiều hay ít của tính trạng khi đã thấm hoàn toàn. Ví dụ: Sự cảm nhận vị đắng của phenylthiocarbamide (PTC) hay không cảm nhận ở người do một gen xác định. Tuy nhiên, những người cảm nhận được vị đắng có độ hiện khác nhau thể hiện ở chỗ: có người cảm nhận vị đắng ở nồng độ 1.300mg/l hoặc cao hơn, trong khi đó, cá biệt có người cảm nhận vị đắng ở nồng độ rất thấp là 0,16mg/l, nhiều người khác cảm nhận nồng độ trung gian. 

Nhiều tính trạng ở người có độ biểu hiện ổn định suốt đời như nhóm máu, màu mắt. 

Cả khai khái niệm độ thấm và độ hiện đều được nhà di truyền học Nga Timofeev-Resopski nêu ra vào năm 1925 nhằm đánh giá mức độ biểu hiện ra kiểu hình của gen.

DOWNLOAD:

Không có nhận xét nào:

Số lượt xem tháng trước

Bài đăng phổ biến

Bài đăng nổi bật

Shop hoa tươi Quận 1 (GIAO HOA NHANH)

Đà Lạt- xứ sở mộng mơ với biệt danh thành phố ngàn hoa là địa điểm lí tưởng mà nhiều người chọn đi du lịch. Đến đây ...