Sinh học online, giải trí hài hước

Sinh học 12: Sự xác định giới tính

Từ lâu các nhà sinh học đã quan tâm nhiều đến vẫn đề giới tính. Khái niệm giới tính đực và cái rất quen thuộc ở con người và các loài vật nuôi. Ở người và các loài động vật nói chung, ta dễ nhận thấy chúng có 2 giới đực và cái. Thực vật cũng có giới tính, ít nhất là ở các cây hoa đực và hoa cái. Các vi sinh vật cũng có giới tính gọi là kiểu bắt cặp. Đa phần các sinh vật có 2 giới. Một số ít động vật và thực vật bậc thấp có vài giới tính. Ví dụ, loài trùng roi Paramecium bursaria có 8 giới tính hay kiểu bắt cặp, tất cả đều tương tự nhau về hình thái nhưng khác nhau về sinh lí. Các tế bào của mỗi kiểu bắt cặp khác nhau không bắt cặp với nhau được nhưng có thể trao đổi vật chất di truyền với 1 trong 7 kiểu bắt cặp còn lại. 

Đa số sinh vật chỉ có 2 giới tính. Nếu hai giới tính hiện diện trên cùng một cá thể , được gọi là là lưỡng tính, các thực vật đồng chu khi trên cây có cả hoa đực và hoa cái riêng. Ở phần lớn thực vật, các bộ phận đực và cái cùng trên một hoa. Một số ít thực vật hạt kín là thực vật biệt chu, có cây đực và cây cái riêng biệt. 

Sự xác định giới tính rất phức tạp, phụ thuộc nhiều vào tác động khác nhau.


1. Tỉ lệ phân li giới tính
Việc theo dõi tỉ lệ con đực và cái ở động vật bậc cao, giữa nam và nữ ở người cho thấy tỉ lệ giới tính trung bình là 1 đực : 1 cái. Trên thực tế ở người, tỉ lệ trên đúng trên thống kê số lớn. Khi sinh ra tỉ lệ trung bình là 105 - 107 nam : 100 nữ, đến tuổi thanh xuân thì tỉ lệ này 100 : 100 và tuổi già các cụ bà nhiều gấp đôi các cụ ông. Tuy nhiên, đây là tỉ lệ ổn định hợp lí qua các thế hệ để bảo tồn nòi giống. Tỉ lệ này trùng với tỉ lệ phân li trong phép lai đơn tính giữa cá thể đồng hợp với dị hợp tử:
AA x Aa --> 1AA : 1Aa
Aa x aa --> 1aa : 1Aa

Xét từ góc độ di truyền, giới tính có sự phân li như một dấu hiệu Menden. Sự phân li này cho thấy một giới đồng hợp tử còn giới tính kia là dị hợp tử.

Việc phát hiện các NST giới tính X và Y ở người cho thấy bộ NST của giới đực và cái chỉ khác nhau ở cặp NST giới tính, còn các NST thường đều giống nhau.

Ở người, tỉ lệ sinh nam và nữ với tỉ lệ xấp xỉ 1 : 1 được giải thích như sau:
- Bộ NST của người nam: 44A + XY; bộ NST của người nữ là: 44A + XX.
- Khi giảm phân, người nam cho 2 loại tinh trùng là 22A + X và 22A + Y với tỉ lệ xấp xỉ 1 : 1
- Khi giảm phân ở phụ nữ cho 1 loại trứng 22A + X

- Trong thụ tinh,sự kết hợp giữa tinh trùng 22A+X và trứng 22A+X sẽ tạo ra con gái. Còn thụ tinh giữa tinh trùng 22+Y với trứng 22A+X sẽ tạo ra con trai


2. Các kiểu xác định giới tính ở động vật
a, Cá thể đực dị giao tử: Kiểu XX - XY và XX - XO
Kiểu đực XY, cái XX gặp ở ngừi, động vật có xương sống, ruồi giấm
Kiểu đực XO, cái XX gặp ở cào cào, châu chấu, gián và một số côn trùng ở kiểu này con đực chỉ có 1 NST giới tính.

b, Cá thể cái dị giao tử: Kiểu XX - XY
Cái XY, đực XX gặp ở chim, bò sát, ếch nhái, cá, bướm..

c, Cơ chế đơn bội - Lưỡng bội
- Con ong đực được phát triển nhờ trinh sinh (không có sự thụ tinh giữa các giao tử) từ trứng không thụ tinh và có bộ NST đơn bội. Trong kiểu xác định giới tính này không có NST giới tính, nó đặc trưng ở các loài côn trùng thuộc bộ Hymenoptera gồm các loài ong và kiến. Số lượng cá thể của đàn và thức ăn cho ấu trùng sẽ xác định con cái trở thành ong thợ bất thụ hay ong chúa hữu thụ chuyên sinh sản. Tỉ lệ giới tính của đàn ong được quyết định bởi ong chúa. Phần lớn trứng thụ tinh sẽ thành ong thợ, một số trừng không được thụ tinh thành ong đực. Thường ong chúa chỉ thụ tinh một lần trong cả đời.

Các cá thể cái phát triển từ trứng được thụ tinh nên có bộ nST lưỡng bội, còn con đực phát triển từ trứng không được thụ tinh nên có bộ NST đơn bội.

d, Giới tính do sự cân bằng di truyền
Ở ruồi giấm, sự hiện diện của NST Y rất quan trongj cho sự hữu thụ của ruồi đực, nhưng nó không có vai trò quan trọng cho sự xác định giới tính. Trên thực tế, các nhân tố quy định tính đực của ruồi giấm nằm trên tất cả các NST thường ở trạng thái đối trọng vơi các nhân tố xác định tính cái trên NST X. Nếu bộ NST thường mang các nhân tố xác định tính đực có giá trị bằng 1 thì mỗi NST X mang nhân tố xác định tính cái có giá trị 1 1/2. Quy ước A đại diện cho bộ NST đơn bội thường. Ở con đực bình thường (AAXY), tỉ lệ các nhân tố xác định tính đực : cái là 2 : 1 1/2 {cụ thể (A = 1 + A = 1) : (X = 1 1/2 + Y = 0)} nên sự cân bằng lệch về đực. Ruồi cái bình thường (AAXX) có tỉ lệ 2 : 3 {(A = 1 + A = 1) : (X = 1 1/2 + X = 1 1/2)} lệch về tính cái.

Một số trường hợp bất thường xác định giả thuyêt cân bằng di truyền trên: ruồi XXY là cái, còn XO là ruồi đực.
Như vậy ta thấy ở ruồi giấm và người khác nhau về cơ chế xác định giới tính, ở người chỉ cần có NST Y là con trai.

e, Giới tính xác định do môi trường
Đây là cơ chế xác định giới tính hiếm hoi gặp ở loài giun biển Bonellia viridis. Các ấu trùng sống tự do một thời gian rồi bám xuống đáy thành con cái, hoặc bám vào con cái rồi chui vào tử cung thành con đực và thụ tinh. Cả con đực và con cái đều có kiểu gen như nhau.

3. Giới tính ở thực vật
Phần lớn thực vật có hoa đơn tính là đồng chu và như vậy chúng không có NST giới tính. Tuy nhiên, ở các thực vật biệt chu các cây cái mang hoa cái thì chỉ chứa noãn và các cây đực mang hoa đực thì chỉ chứa túi phấn.
Một số cây có NST giới tính (XX - cái, XY - đực) như: Canabis sativa (cây gai dầu), Humulus lupus (houblon), Rumex angiocarpus, Melandrium album.

Một số cây biệt chu chưa biết rõ NST giới tính, một số cây biệt chu khác có giới tính nhưng sự xác định giới tính phức tạp hơn nhiều so với kiểu XX - XY.

4. Tầm quan trọng của giới tính
Vì sao lại có giới tính?
Khi có giới tính, các cá thể cái phải chịu nhiều bất lợi:
- Phải có cá thể đực mới thụ tinh được.
- Phải tiêu tốn năng lượng cho sự hình thành tế bào trứng và hoạt động sinh dục.
- Phải nuôi con và chăm sóc, bảo vệ con.

Phía con đực cũng phải có cơ chế hấp dẫn con cái và hao phí nhiều giao tử cho hoạt động sinh dục.

DOWNLOAD:

Không có nhận xét nào:

Số lượt xem tháng trước

Bài đăng phổ biến

Bài đăng nổi bật

Shop hoa tươi Quận 1 (GIAO HOA NHANH)

Đà Lạt- xứ sở mộng mơ với biệt danh thành phố ngàn hoa là địa điểm lí tưởng mà nhiều người chọn đi du lịch. Đến đây ...